Τρίτη, 25 Οκτωβρίου 2016

Ακουστική περιγραφή: Ψηλά ο πήχης (τώρα που είναι αρχή)

 

Toυ AΝΤΩΝΗ ΣΚΟΡΔΙΛΗ

“Καλύτερη η πρόληψη της καταστολής…”
Κανείς δε διαφωνεί στο άκουσμα της παραπάνω φράσης, είναι τόσο μεγάλη και βέβαιη (καθολική) η συμφωνία που θα μπορούσε να θεωρηθεί στερεοτυπική.

Επειδή, όμως τα στερεότυπα στη μακρά πορεία κάνουν κακό, ας μας επιτραπεί να σας δώσουμε με έμφαση επί του περιεχομένου μια καλή ιδέα του τι πράγματι είναι και τι σημαίνει “ακουστική περιγραφή” ή αλλιώς “όταν βλέπουμε με τα αυτιά μας”. 

Την έχουμε αλιεύσει από τους πλέον ειδικούς περί του θέματος αυτού, με επικεφαλής τον επί χρόνια μαχόμενο για να είναι αληθινή – πλήρης η πρόσβαση στην ακουστική περιγραφή των ανθρώπων με αναπηρία, μέλος ενεργό της Κίνησης Καλλιτεχνών με αναπηρία Θανάση Παπαντωνόπουλο. Γιατί το κάνουμε; Θα σας εξηγήσουμε στο καταληκτικό μας σχόλιο. Πριν από αυτό, υπό τον τίτλο “Ακουστική Περιγραφή: όταν βλέπουμε με τα αυτιά μας”  διαβάστε με ιδιαίτερη παρακαλούμε προσοχή:

Τα τελευταία χρόνια η διεθνής κοινότητα έχει με ιδιαίτερη έμφαση επισημάνει την αναγκαιότητα ακουστικής περιγραφής για την κατανόηση και πλήρη παρακολούθηση ταινιών, τηλεόρασης, εκπαιδευτικών προγραμμάτων, εκθέσεων σε μουσεία, συνεδρίων, διαλέξεων κ.ά.

Σύμβαση ΟΗΕ για τα δικαιώματα των ΑμεΑ, άρθρο 30: Όλα τα κράτη αναγνωρίζουν το δικαίωμα των ΑμεΑ στην ισότιμη πρόσβαση στα κοινά. Καλούνται να λάβουν μέτρα ώστε άτομα με αναπηρία να απολαμβάνουν προσβασιμότητα στον κινηματογράφο, την τηλεόραση, το θέατρο και άλλες πολιτιστικές δραστηριότητες.

Σκοπός της ακουστικής περιγραφής είναι η αντικειμενική  αφηγηματική περιγραφή της εικόνας. Παρέχεται κυρίως σε τηλεοπτικό πρόγραμμα, κινηματογραφικές ταινίες, θεατρικές παραστάσεις, καθώς και σε ξεναγήσεις σε μουσεία, αλλά και σε ηλεκτρονικές εκδόσεις (ibook, ebook, apps).

Η Κίνηση Καλλιτεχνών με Αναπηρία προσπαθεί να αλλάξει  την πρακτική που αφορά την προσβασιμότητα ανθρώπων με προβλήματα όρασης σε οπτικό υλικό. Σε αυτό έχει βοηθήσει αρκετά και η χρήση της ψηφιακής πλατφόρμας στην τηλεόραση. Είναι αναγκαιότητα η συνέχιση της προσφερόμενης υπηρεσίας απ την ΕΡΤ, δηλαδή η αναπαραγωγή του προγράμματος που έχει ήδη στο αρχείο της, με παραγωγές αξίας δεκάδων εκατομμυρίων και μάλιστα με ακουστική περιγραφή και όλες τις λοιπές προδιαγραφές προσβασιμότητας που δεν έχουν παιχτεί μέχρι σήμερα.

Η λεγόμενη καθολική προσβασιμότητα έχει υιοθετηθεί ως αναγκαιότητα από το 1999 στα πλαίσια του κοινωνικού μοντέλου αντίληψης, στο δε DNA της είναι εγγεγραμμένος ως τρόπος διαρκούς της εξέλιξης αυτός που συνεχώς πραγματώνεται με τη συμμετοχή των χρηστών.

Ειδικά σε ότι αφορά την ακουστική περιγραφή: Για να είναι σοβαρή, υπεύθυνη, επαγγελματική, αληθινή, χρειάζεται εξειδικευμένο ακουστικό περιγραφέα, ο οποίος ξέρει τι να περιγράψει, με ποια σειρά, πότε και με ποιον τρόπο, αναδεικνύοντας τα κρυφά ή φανερά σημαντικά από σημειολογική άποψη στοιχεία της εικόνας. Έναν ακουστικό περιγραφέα που γνωρίζει τόσο καλά την “οικονομία” της εργασίας του που μπορεί με την πρέπουσα συντομία να περαιώνει ακόμα και το υψηλής δυσκολίας έργο ανάδειξης των σημαντικών σημειολογικά στοιχείων της εικόνας ώστε το υπό περιγραφή έργο να μη χάνει τον δραματουργικό ρυθμό του.

Στα παρωχημένα μυαλά η ακουστική περιγραφή μπορεί να είναι αντιληπτή ως μια υπηρεσία ειδική και περιορισμένη. Για τα μυαλά που βλέπουν στο μέλλον είναι μια υπηρεσία η οποία διευρύνοντας την αντίληψη και τα εκφραστικά μας μέσα μπορεί – αν στην επαγγελματική, αληθινή μορφή της αναπτυχθεί και επεκταθεί – να κάνει όλη τη διάφορα και να εξελίξει όλη τη κοινωνία.

Ζήτημα αντίληψης, άλλωστε, είναι όλα σε τούτη τη ζωή…

Το δικό μας σύντομο, καταληκτικό σχόλιο: Στην ονειρική χώρα – γη της διαρκούς καταγγελίας των νεοελλήνων όπου όλοι στη θεωρία ομονοούν ότι “η πρόληψη είναι ο καλύτερος δρόμος”, είναι καθεστώς η πράξη να αντιστρατεύεται τη θεωρία. Το οποίο απλά σημαίνει ότι αν από την αρχή και στην πράξη δεν τεθεί ψηλά ο πήχης όπως πιο πάνω ορίζεται, αυτό που θα συμβεί στο σύγχρονο ψηφιακό περιβάλλον θα είναι – πάμε ένα στοίχημα; – πανομοιότυπο αυτού που συνέβηκε με το λεγόμενο “δομημένο περιβάλλον”, όπου εκκινώντας από την πλήρη αδιαφορία για την επιβολή πήχη οι κακοτεχνίες και οι πατέντες της κακιάς ώρας επέβαλλαν το άθλιο καθεστώς τους, φτάνοντας στο σημείο – εν μέσω διαμαρτυριών και καταγγελιών – να τρέχουμε πλέον και να μη σώνουμε.

Ψηλά ο πήχης, λοιπόν, τώρα που είναι αρχή – και τα “αρπακτικά” που τον θέλουν χαμηλά παραμονεύουν – διότι όταν εμείς (η στήλη που διαβάζετε) γράφουμε αυτό που όλοι λένε ότι “καλύτερη η πρόληψη της καταστολής” ταυτόχρονα και το εννοούμε.

Οπτικοακουστική Μετάφραση
Ήταν να γίνει η αρχή! Να ορίσουμε, δηλαδή, εκεί που πρέπει (υψηλά) τον πήχη σε ότι αφορά το αναδυόμενο – για την χώρα μας – πεδίο της προσβασιμότητας των οπτικοακουστικών μέσων. Προέκυψε λίαν συντόμως και η συνέχεια. Με τέτοια μάλιστα (υψηλά) χαρακτηριστικά ποιότητας που μας κάνουν να νιώθουμε κάτι παραπάνω από δικαιωμένοι: Περήφανοι!

“Περί Καθολικής Προσβασιμότητας και Οπτικοακουστικής Μετάφρασης” μας γράφει η κυρία Εμμανουέλα Πατηνιωτάκη, διαθέτοντας όλα εκείνα τα αναγκαία (υψηλά) εφόδια να ξέρει ακριβώς τι γράφει. Ήτοι: Λέκτορας και ερευνήτρια στο πεδίο της Οπτικοακουστικής Προσβασιμότητας και των Τεχνολογιών Μετάφρασης στο University College London και στο Imperial College London, συνεργάτιδα πανεπιστημίων σε Ευρώπη, Αμερική και Μέση Ανατολή, επαγγελματίας υπηρεσιών Οπτικοακουστικής Προσβασιμότητας και μεταφράστρια/localizer.

Φτάνουν; Ώστε να είναι ορισμένος εκεί που πρέπει (υψηλά) ο πήχης; Αν και εσείς νομίζετε πως ναι, διαβάστε: Ως προσβασιμότητα γενικά νοείται η δυνατότητα πρόσβασης σε υπηρεσίες και εγκαταστάσεις. Οι απαρχές της βρίσκονται στον Καθολικό Σχεδιασμό του Ρόναλντ Μέις, μιας προσέγγισης στην προσβάσιμη αρχιτεκτονική εγκαταστάσεων και κτιρίων. 

Η εφαρμογή των αρχών του Καθολικού Σχεδιασμού στην παροχή οπτικοακουστικού περιεχομένου έχει ως στόχο την πρόσβαση στο περιεχόμενο για όλο το κοινό, συμπεριλαμβανομένων θεατών κωφών, βαρήκοων, τυφλών και με περιορισμένη όραση. Στις υπηρεσίες αυτές περιλαμβάνονται ο υποτιτλισμός, η ακουστική περιγραφή και η Νοηματική Γλώσσα.

Η ακουστική περιγραφή ή AD (Audio Description), όπως αναφέρεται συνηθέστερα στους ακαδημαϊκούς κύκλους, είναι μια πρακτική μέσω της οποίας τα οπτικά στοιχεία του οπτικοακουστικού περιεχομένου μεταφέρονται με τη μορφή περιγραφικής αφήγησης. Εφαρμόζεται στο θέατρο, την τηλεόραση, σε μουσεία, εκθέσεις κ.λπ. Ουσιαστικά, με την ακουστική περιγραφή τα οπτικά στοιχεία μετατρέπονται σε ακουστικά. 

Στον υποτιτλισμό που εξυπηρετεί τους σκοπούς της καθολικής προσβασιμότητας, μια πρακτική η οποία στην Ευρώπη αναφέρεται ως SDH (Subtitling for the Deaf and Hard-of-Hearing) και στην Αμερική ως closed captioning, οι ακουστικές και μη λεκτικές πληροφορίες που παρέχονται μέσω του ηχητικού καναλιού αποκαθίστανται με υπότιτλους που προετοιμάζονται με συγκεκριμένα κριτήρια.

Ο υποτιτλισμός SDH, ο οποίος μπορεί να είναι ενδογλωσσικός ή διαγλωσσικός, λαμβάνει υπόψη, μεταξύ άλλων, αποστάσεις, γωνίες λήψης και κίνηση στην εικόνα, όπως αυτές αποτυπώνονται στην κάμερα για παράδειγμα αναφορικά με τον κινηματογράφο. Εφαρμόζονται συγκεκριμένες τεχνικές επεξεργασίας των διαλόγων βάσει ερευνών που έχουν γίνει ως προς τις βέλτιστες πρακτικές. 

Επιπλέον, απαιτείται ειδική διαχείριση του χρόνου, ο οποίος καθορίζεται βάσει του μέσου μετάδοσης και του κοινού-στόχου, επίσης σύμφωνα με εμπειρικές μελέτες. Απαραίτητο συστατικό είναι η αποτελεσματική απόδοση του ήχου και η εκμετάλλευση με τον καλύτερο δυνατό τρόπο του φωτισμού και των γραφικών στοιχείων του περιεχομένου. Το στυλ του υποτιτλισμού SDH εξαρτάται πάντα από το περιεχόμενο και είναι συνήθως όσο το δυνατό πιο αφηγηματικό έτσι ώστε να είναι δυνατή η καλύτερη κατανόησή του.

Μερικές από τις τεχνικές που χρησιμοποιούνται για την επίτευξη των παραπάνω είναι η περιγραφή των ήχων, η αποτελεσματική χρήση του φόντου των υπότιτλων, των χρωμάτων και των γραμματοσειρών, των σημείων προέλευσης ηχητικών σημάτων, η χρήση παραγλωσσικών σημείων/συμβόλων και άλλα. 

Ο συγχρονισμός, η τοποθέτηση, η χρήση συμβόλων, ο χρόνος ανάγνωσης, οι αλλαγές σκηνών, ο αριθμός των χαρακτήρων και των σειρών και άλλες τεχνικές προδιαγραφές διαφέρουν από τον συμβατικό υποτιτλισμό, καθώς στόχος είναι να ικανοποιείται στο μέγιστο όλο το κοινό.

Οι υπότιτλοι SDH έχουν πολλές εφαρμογές και χρησιμοποιούνται μεταξύ άλλων για εκπαιδευτικούς σκοπούς, στο θέατρο, στο ραδιόφωνο, σε παρουσιάσεις, σε παιχνίδια κ.λπ. Επιπλέον, οι υπότιτλοι SDH αποτελούν σημαντικό εργαλείο καθολικής και ισότιμης πρόσβασης αφού ικανοποιούν τις ανάγκες τόσο της μεταγλωσσικής όσο και της προγλωσσικής κώφωσης. 

Επιπλέον, σε συνδυασμό με υποστηρικτικές τεχνολογίες, τόσο ο υποτιτλισμός SDH όσο και η ακουστική περιγραφή αποτελούν μέσα πρόσβασης σε περιεχόμενο με διάφορους τρόπους, όπως πλοήγηση στο διαδίκτυο. Οι εφαρμογές των υπηρεσιών αυτών είναι πολλές και αποτελούν αντικείμενο ερευνών τόσο στο πεδίο της Οπτικοακουστικής Μετάφρασης μέσα στην οποία γεννήθηκαν, όσο και σε άλλα πεδία, όπως Εκπαίδευση και Πληροφορική.

Η συνδυαστική χρήση των τριών υπηρεσιών αισθητηριακής προσβασιμότητας που αναφέρονται παραπάνω καθιστούν το οπτικοακουστικό περιεχόμενο πλήρως προσβάσιμο καθώς αποκαθιστούν τα δύο βασικά κανάλια του, ήχο και εικόνα, πλήρως. Αυτό σημαίνει ότι η απουσία μίας εκ των δύο αισθήσεων δεν αποτελεί τροχοπέδη στην κατανόηση και την απόλαυση του περιεχομένου. Αυτός είναι ο στόχος της καθολικής προσβασιμότητας και της Κίνησης Καλλιτεχνών με Αναπηρία μέσω της παροχής αυτών των υπηρεσιών.

Η αρχή έγινε με το Θέατρο Κωφών Ελλάδος και τα «Σαββατόβραδα με Νόημα», μια σειρά προβολών με υπότιτλους SDH (Ν. Μπέρκας). Στις Νύχτες Πρεμιέρας το 2015 έγινε η πρώτη προβολή καθολικά προσβάσιμης ταινίας, της «Μικράς Αγγλίας» του Παντελή Βούλγαρη, στην Ελλάδα με υποτιτλισμό SDH και ακουστική περιγραφή, εγχείρημα το οποίο επαναλήφθηκε το 2016 με την ταινία «Αισθηματίες» του Νίκου Τριανταφυλλίδη με τους ίδιους συντελεστές στις υπηρεσίες προσβασιμότητας. 

Επιπλέον ταινίες προετοιμάστηκαν και για τα δύο φεστιβάλ με υπότιτλους SDH, ενώ η Κίνηση έχει κάνει και άλλες προσβάσιμες προβολές στο παρελθόν, όπως του ντοκιμαντέρ «Από το Άσυλο στην Κοινωνία» με διαγλωσσικό SDH στο διεθνές συνέδριο της κίνησης Disabled People Against Cuts στο Λονδίνο (10/07/2016) και συνεχίζει την προσπάθεια διάδοσης αυτού του μοντέλου προσβασιμότητας. 

Επιπλέον, με τη συμμετοχή της σε φεστιβάλ και εκδηλώσεις εξωτερικών φορέων συμβάλλει στην καθολική προσβασιμότητά τους διασφαλίζοντας πρόσβαση σε γραπτό περιεχόμενο με μεγαλογράμματες εκτυπώσεις και εκτυπώσεις Braille, προσβάσιμους χώρους στάθμευσης και συνολική προσβασιμότητα χώρων και εγκαταστάσεων, παροχή διερμηνείας στην ΕΝΓ και χειλανάγνωσης, υπότιτλων SDH και ακουστικής περιγραφής και άλλων τεχνικών μέσων για να είναι δυνατή η εύκολη και ισότιμη πρόσβαση στην πληροφόρηση και την ψυχαγωγία.


 


Δεν υπάρχουν σχόλια: